İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

İcra takibi nasıl başlatılır? Bu sorunun cevabı alacağın niteliğine ve dayandığı belgeye göre değişkenlik göstermektedir. Öncelikle icra takibi ne demektir ona bakmak gerekir. İcra takibi; vadesi gelmiş para veya teminat alacağının, borçlu tarafından rızaen ödenmemesi halinde devlet gücü kullanılarak tahsil edilmesini sağlayan hukuki yoldur. Satış bedeli, kira alacağı, fatura, hizmet bedeli, ödünç para, çek, bono, mahkeme kararı veya ticari ilişkiden doğan birçok alacak, koşulları bulunuyorsa icra takibine konu edilebilir.

Ancak icra takibi yalnızca borçluya ödeme emri gönderilmesinden ibaret değildir. Doğru takip türünün seçilmesi, yetkili icra dairesine başvurulması, alacak ve faiz hesabının doğru yapılması, itiraz süresinin takip edilmesi ile haciz ve satış sürelerinin kaçırılmaması gerekir. Belirtilen sebeplerle icra takibi başlatmanın önemli ayrıntıları vardır. Bu ayrıntılara dikkat ederek doğru şekilde icra takibi açmanız mümkündür.

İcra Takibi Nedir?

İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.42 uyarınca para veya teminat borçlarının tahsili; haciz yoluyla, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla veya şartları varsa iflas yoluyla takip edilebilir. Takibin türü, alacağın hangi belgeye dayandığına ve borçlunun hukuki statüsüne göre belirlenir.

Örneğin mahkeme kararıyla kesinleşmiş bir alacak için ilamlı icra yoluna; fatura, sözleşme veya banka dekontuna dayalı bir para alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız icraya; vadesi gelmiş çek veya bonoya dayalı alacak için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna başvurulabilir.

Her alacak için aynı takip türüne başvurulması mümkün değildir. Yanlış takip yolunun seçilmesi, borçlunun itirazı üzerine sürecin uzamasına, masraf yapılmasına ve alacağın geç tahsil edilmesine sebep olabilir. İcra takibi açmak için bu bakımdan öncelikle hangi takip yolunun seçileceğine dikkat etmek gereklidir. Her takip yolu kendi ayrıntılarını ve usullerini barındırır. Usulüne uygun olarak yapılan bir icra takibi ile alacağınıza kavuşmanız hızlanacaktır.

İcra Takibi Başlatmak İçin Hangi Belgeler Gerekir?

İcra takibi başlatmadan önce alacağın kaynağı, tutarı, vadesi, varsa faiz şartı ve borçlunun açık kimlik-adres bilgileri belirlenmelidir. Alacaklı, takip talebini belgeyle uyumlu ve hesaplanabilir şekilde hazırlamalıdır. Alacağın miktarı ve varsa faiz türü ve miktarı doğru şekilde belirtilmelidir.  Takip öncesinde hazırlanması gereken başlıca belgeler şunlardır:

• Yazılı sözleşme ve sözleşme ekleri,

• Fatura ve varsa e-fatura kayıtları,

• İrsaliye, teslim tutanağı veya mal kabul belgesi,

• Hizmetin verildiğini gösteren hizmet kabul tutanağı,

• Banka dekontları ve hesap hareketleri,

• Cari hesap ekstresi,

• E-posta, mesajlaşma kaydı ve sipariş yazışmaları,

• Noter ihtarnamesi ve tebliğ belgesi,

• Çek, bono veya poliçenin aslı,

• Rehin veya ipotek belgesi,

• Mahkeme ilamı ya da ilam niteliğindeki belge.

 İİK m.58 uyarınca, alacak bir belgeye dayanıyorsa bu belgenin aslı veya gerekli onaylı örneğinin takip dosyasına sunulması önem taşır. Özellikle kambiyo senetlerine dayalı takipte senedin aslı, takip türü ve vade bilgisi titizlikle incelenmeli ve senedin aslı süresi içerisinde icra dairesine sunulmalıdır.

Belgenin bulunmaması, her durumda icra takibi başlatılmasına engel değildir. İlamsız icra takiplerinde takip talebi ekine belge sunmak zorunlu değildir. Ancak borçlunun icra takibine süresinde itiraz etmesi halinde, alacaklının borç ilişkisini ispat etmesi gerekeceğinden; sözleşme, teslim kaydı, yazışma ve ödeme belgelerinin takip öncesinde toplanmasını tavsiye ederiz.

İcra Takibi Türleri Nelerdir?

İcra takipleri, alacağın niteliğine ve dayandığı belgeye göre farklılaşır.

İlamlı icra	Mahkeme kararı, hakem kararı veya ilam niteliğinde belgeye dayalı olarak başlatılan takip türüdür. Borçlu, ilamsız icradaki gibi borca genel itirazla takibi durduramaz. İlamın icrası bakımından kanunda öngörülen sınırlı itiraz ve şikayet yolları gündeme gelebilir.
Genel haciz yoluyla ilamsız icra	Mahkeme kararı bulunmaksızın para alacağının tahsili için başvurulan en yaygın takip türüdür. Fatura, sözleşme, kira bedeli, hizmet bedeli, ödünç para, cari hesap alacağı ve benzeri para alacaklarında kullanılabilir.
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip	Vadesi gelmiş çek, bono ve poliçeye dayalı alacaklarda başvurulan özel takip yoludur. Senedin kanuni unsurları taşıması ve kambiyo vasfını koruması gerekir.
Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip	Alacak ipotek, taşınır rehni veya başka bir rehin hakkıyla güvence altına alınmışsa, kural olarak rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulması gerekir.
İflas yoluyla takip	İflasa tabi borçlular hakkında ve kanuni koşulların varlığı halinde uygulanabilecek bir takip yoludur. Her gerçek kişi veya şirket hakkında doğrudan iflas yoluna başvurulması mümkün değildir.

İlamsız İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi, alacaklının yetkili icra dairesine takip talebi sunmasıyla başlar. Uygulamada takip talebi, UYAP sistemi üzerinden veya icra dairesi aracılığıyla hazırlanabilir. Kişinin e-imzası bulunması durumunda UYAP sistemi üzerinden de başvuru yapılabilir bu durumda icra dairesine gitme zorunluluğu yoktur.

Takip talebinde aşağıdaki bilgiler açıkça yer almalıdır:

• Alacaklının adı, soyadı veya ticaret unvanı,

• Borçlunun adı, soyadı veya ticaret unvanı,

• Borçlunun bilinen adresi,

• Asıl alacak tutarı,

• Alacağın dayanağı,

• Varsa belge tarihi ve numarası,

• İşlemiş faiz tutarı,

• Faiz türü ve oranı,

• Faizin başlangıç tarihi,

• Takip giderleri,

• Talep edilen takip yolu.

 Örneğin vadeli bir satış sözleşmesinden doğan borçta, asıl alacak ile takip tarihine kadar işlemiş faiz ve takip tarihinden sonra işleyecek faiz birbirinden ayrılmalıdır. Faiz talebinin belirsiz bırakılması, borçlunun neye itiraz ettiğinin belirlenmesini zorlaştırabileceği gibi sonradan açılabilecek itirazın iptali davasında da hesap uyuşmazlıklarına yol açabilir.

İlamsız İcra Takibi Açarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

• Takip yolunun doğru seçilmesi gerekir. Para ve teminat alacakları için ilamsız takip yapılması mümkündür.  Bu bakımdan elinizde kambiyo senedi varsa ilamsız icra takibi açmanız yararınıza değildir.
• Yetkili icra dairesinin belirlenmesi gerekir. İcra takibi açarken yetki kurallarına dikkat etmek gerekir. Yetkisiz icra dairesinde takip açmak alacağınıza geç kavuşmanıza sebep olabilir.
• Alacağın vadesinin gelmiş olması gerekir. İcra takibi açarken alacağın vadesinin gelmiş, zamanaşımı, temerrüt, mahsup, takas durumlarına dikkat edilerek hesaplanmış olması gerekir.
• Faiz talebinin doğru olarak belirtilmesi gerekir. İlamsız takipte alacak miktarının yanında faize de dikkat etmek gerekmektedir. Takipte faiz miktarı, faiz başlangıç tarihi ve faiz oranı açıkça belirtilmelidir.
• Taraf/borçlu doğru olarak belirtilmelidir. Takip talebinde borçlunun gerçek kişi ise kimlik numarasının, tüzel kişi ise vergi kimlik veya mersis numarasının belirtilmesi önemlidir.
• Takip dayanağı doğru yazılmalı ve belgelendirilmelidir.Takip talebinde borcun sebebi yazılmalıdır. Yine borca dair varsa ekler takip dayanağı belge olarak sunulmalıdır.
• Takip talebinde bulunması gereken zorunlu unsurlarda eksik olmamalıdır. Takip talebinde bulunması gereken zorunlu unsurlar alacaklı/vekil bilgileri ve ödeme yapılacak banka hesabı, borçlu kimlik ve adres bilgileri, alacak tutarı, faiz oranı ve başlangıç tarihi, borcun sebebi, seçilen takip yoludur.
• Takip talebinin harçları eksiksiz ödenmelidir. İlamsız takipte takip talebinin işleme konulması için gerekli harç ve masrafların da eksiksiz ödenmesi gerekir.

İlamlı İcra Takibi Nedir?

İlamlı icra, bir mahkeme kararına veya kanunen ilam niteliğinde kabul edilen belgeye dayanılarak başlatılan takip yoludur. Mahkemece hükmedilen alacak, tazminat, nafaka, teslim, tahliye veya benzeri edimlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılabilir.

İlamlı icrada, alacaklı mahkeme kararını icra dairesine sunarak icra emri düzenlenmesini ister. Borçlu, ilamsız icradaki gibi borca itiraz ederek takibi kendiliğinden durduramaz. Bununla birlikte kararın kesinleşmesinin gerekip gerekmediği, kararın niteliğine ve özel kanun hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

Mahkeme kararına rağmen ödeme yapılmaması hâlinde ilamlı icra, alacaklının hükme bağlanmış hakkını fiilen elde etmesinde etkili bir yoldur. İlamlı icrada icra takibi ekine ilam veya ilam niteliğindeki belgenin eklenmesi gerekir. 

İlamlı İcra Takibi Açarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

• İlamlı icra ilama dayanılarak açılır. Mahkeme kararının hüküm kısmı ile belirtilen bölümünde yer alan icra edilebilir alacaklar icraya konulmaktadır. Takibe dayanak yapılacak ilamın infaza elverişli olması önemlidir.
• Kesinleşmesi gereken ilamlara dikkat edin. Kural olarak para alacakları kesinleşmeden icraya konulabilir. Ancak kesinleşmeden icrası mümkün olmayan kararlar bakımından icra işlemlerinin uygulanabilmesi için kesinleşme şerhi aranmaktadır.
• İlamlı icra mahkeme kararı ile belirtilen kişiye karşı açılır. Mahkeme kararı ile alacaklı ve borçlu olarak belirtilen kişiler ilamlı icra yoluna gidebilir. Bu durumda ilamdaki alacaklı ve borçlu ile takipteki kişilerin aynı olması gerekir.
• İlamlı icrada yetkili yerde açılmalıdır. İlamlı icralarda kural olarak yetki şartı aranmaz. İlamlı icrada tüm icralar yetkilidir. Ancak ilamda birden fazla borçlu varsa ve özel yetki düzenlemesi varsa bu hususların dikkate alınması önemlidir.
• İlamın aslı veya onaylı örneği dosyaya sunulmalıdır.İlamlı icra yolunda icra takibine ek olarak ilamın sunulması gerekir. Kesinleşmesi gereken dosyalarda ilamın yanında kesinleşme şerhi de dosyaya sunulmalıdır.
• İlamda belirtilen alacaklar aynı şekilde belirtilmelidir. İlamlı icrada mahkeme ilamı ile belirtilen alacakların asıl alacak, faiz, yargılama gideri ve vekalet ücreti gibi başlıklar altında ayrı ayrı listelenerek talep edilmesi gerekir.
• İlamda belirtilen şekilde faiz işletilmelidir. İlamlı icrada mahkeme talep olması halinde faiz hakkında da hüküm verir. Bu durumda mahkemenin hükmettiği faiz türü oranı ve başlangıç tarihi dikkate alınarak faiz hesaplaması yapılması ve faizin türü başlangıç tarihi de belirtilerek takibe eklenmelidir.
• Takip talebinin harçları eksiksiz ödenmelidir. İlamlı takipte takip talebinin işleme konulması için gerekli harç ve masrafların da eksiksiz ödenmesi gerekir.

Çek, Bono ve Poliçeye Dayalı İcra Takibi Nasıl Yapılır?

Vadesi gelmiş çek, bono veya poliçe alacağı bakımından kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir. Bu takip türünde, senedin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığı, vadesinin gelip gelmediği, zamanaşımı ve senedin aslının ibraz edilip edilmediği özel önem taşır.

İİK m.167 ve devamı hükümleri kapsamında yürütülen kambiyo takibinde borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emri gönderilir. Borçlunun başvurabileceği itiraz ve şikâyet yolları, genel haciz yolundaki itirazdan farklı usul ve sürelere tabidir. Kambiyo senedine bağlı icra takibinde

Çek veya bono alacaklarında, senedin aslının korunması; ciro silsilesinin, keşide tarihinin, vadenin ve borçlu bilgilerinin incelenmesi gerekir. Senetteki şekil eksikliği veya zamanaşımı, kambiyo takibinin geçerliliğini doğrudan etkileyebilir.

Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi Açarken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

• Kambiyo senetlerine özgü icra takibi açabilmek için elinizde kambiyo senedi bulunmalıdır. Takip dayanağı olarak mutlaka çek, poliçe veya bono olması gerekir. Elinizde kambiyo senedi yoksa genel ilamsız icra takibi açabilirsiniz.
• Kambiyo senedinin aslı icra dairesine sunulmak zorundadır. Takip talebine kambiyo senedinin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örnek eklenmelidir.
• Vadenin gelmiş olması gerekir. İcra müdürlüğü senedin kambiyo senedi olup olmadığını ve vadesinin gelip gelmediğini incelemekle yükümlüdür. Henüz vadesi gelmemiş senet dikkate alınarak icra takibi açılmaz.
• Takip talebin eksiksiz düzenlenmesi gerekir.Alacaklı ve borçlu bilgileri, senet bilgileri, asıl alacak, işlemiş faiz, faiz türü, faiz başlangıcı, seçilen takip yolu doğru olarak gösterilmelidir.
• Faizin doğru şekilde belirtilmesi gerekir. Senette öngörülen faiz kaydı, ticari iş niteliği, temerrüt başlangıcı gibi esaslar dikkate alınarak faiz hesaplaması yapılmalıdır. Faizin miktarı, oranı ve başlangıç tarihi doğru şekilde belirtilmelidir.
• Yetkili icra dairesi belirtilmelidir.Kambiyo senetlerine mahsus icra takibinde yetki bakımından borçlunun yerleşim yeri, ödeme yeri, düzenlenme yeri varsa sözleşmedeki yetki yeri dikkate alınarak yetkili icra dairesi belirlenir.
• Gerekli kontroller yapılmalıdır. Senedin aslı, ciro silsilesi, aval şerhleri, ibraz ve karşılıksız ödeme kayıtları, protesto ve protestosuz kayıt, vade ve zamanaşımı hesapları, borçluların güncel kimlik ve adres bilgileri, faiz hesapları kontrol edilmeden takip açılmamalıdır.

Hangi İcra Dairesi Yetkilidir?

İcra takibinde doğru icra dairesinin seçilmesi, sürecin sağlıklı yürütülmesi bakımından kritik önemdedir. İlamsız takipte yetki bakımından İİK m.50 uygulanır. Bu hüküm, yetki konusunda hukuk yargılamasındaki kurallara gönderme yapar.Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.6 uyarınca genel yetkili yer, borçlunun takip tarihindeki yerleşim yeridir. Bu nedenle en güvenli başvuru noktası, çoğu olayda borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesidir. Yetkili icra dairelerine genel olarak bakacak olursak;

• Genel yetki kuralının yanı sıra seçimlik yetkili icra daireleri de bulunmaktadır.
• Sözleşmeden doğan borçlarda HMK m.10 uyarınca sözleşmenin ifa edileceği yer de yetkili olabilir.
• İİK m.50 kapsamında sözleşmenin kurulduğu yerin yetkisi de somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
• Tacirler veya kamu tüzel kişileri arasındaki geçerli yazılı yetki sözleşmeleri bakımından HMK m.17 ve m.18 hükümleri ayrıca incelenmelidir.
• Taşınmazın aynına ve taşınmaz üzerindeki ayni hakka bağlı takiplerde, taşınmazın bulunduğu yer yetkilidir.
• Kambiyo senetlerine özgü takiplerde genel kural ise borçlunun yerleşim yerinin yetkili olmasıdır.

Borçlunun yetki itirazını, esas hakkındaki itirazıyla birlikte ileri sürmesi gerekir. Yetki itirazının usulüne uygun yapılmaması, takip dosyasının yetki bakımından sonuç doğurmasını engelleyebilir.Yetki itirazı icra mahkemesi tarafından ön sorun olarak incelenir.

Takip Talebinde Alacak Bilgileri Nasıl Yer Almalıdır?

Takip talebi, icra dosyasının temel belgesidir. Alacaklının alacağı ne kadar açık ve ayrıntılı gösterilirse, borçlunun itirazı ve sonrasında ortaya çıkabilecek dava süreci de o kadar sağlıklı yürütülür. Takip talebinde olması gerekenler aşağıdaki gibidir:

Asıl alacak	Borçlunun ödemesi gereken ana para tutarıdır. Bu tutar sözleşme, fatura, teslim belgesi, cari hesap ekstresi, banka kaydı veya senet üzerinden belirlenmelidir.
İşlemiş faiz	Vade tarihinden veya temerrüt tarihinden takip tarihine kadar birikmiş faizdir. Hesaplama yöntemi açık olmalıdır.
Takip tarihinden itibaren işleyecek faiz	Faiz türü ile başlangıç tarihi belirtilmelidir. Sözleşmesel faiz, yasal faiz veya ticari işlerde uygulanabilecek faiz türü; somut ilişkiye göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Takip giderleri	Başvuru harcı, tebligat, posta, dosya, haciz ve satış işlemlerinden doğabilecek giderler takip dosyasında yer alabilir.

Takip talebinde tahmini, belirsiz veya ispatlanamayacak alacak kalemlerinden kaçınılmalıdır. Alacaklının talebini baştan itibaren belgeyle uyumlu, hesaplanabilir ve denetlenebilir biçimde kurması gerekir.

İcra Takibinde Faiz Nasıl Talep Edilir?

İcra takibinde faiz talep edilmesi mümkündür; ancak faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi açıkça gösterilmelidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.117 uyarınca, muaccel borçta borçlu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ödeme günü taraflarca belirlenmişse, vadenin geçmesiyle ayrıca ihtara gerek olmaksızın temerrüt oluşabilir.

Faiz hesabında şu ayrım yapılmalıdır:

• Vade belirlenmişse faiz, kural olarak vade tarihinden itibaren istenir.

• Vade belirlenmemişse ihtarnamenin borçluya ulaştığı tarih önem kazanır.

• Sözleşmede geçerli bir temerrüt faizi kararlaştırılmışsa, bu hüküm somut olaya göre değerlendirilir.

• Ticari işlerde tarafların tacir sıfatı ve işlemin ticari niteliği ayrıca incelenmelidir.

• Asıl alacak, işlemiş faiz ve takip sonrası işleyecek faiz ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir.

 Faiz başlangıcının veya faiz türünün hatalı belirlenmesi, borçlunun itirazına ve alacak miktarının yeniden hesaplanmasına sebep olabilir. Belirtilen sebeple faizin türünün, başlangıç tarihinin ve varsa işlemiş faizin takip talebinde usulünce belirtilmesi gerekir.

Ödeme Emri Tebliğ Edildikten Sonra Ne Olur?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte icra dairesi, borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borca, imzaya, faize, yetkiye veya takibin diğer unsurlarına itiraz edebilir. Borçlu bu süre içinde itiraz etmezse takip kesinleşir. Takibin kesinleşmesinden sonra alacaklı, borçlunun taşınır ve taşınmaz malları, banka hesapları, araçları, üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerinde haciz talep edebilir.

Borçlunun borca itirazı; borcun bulunmadığı, borcun ödendiği, takas edildiği, zamanaşımına uğradığı veya takipte istenen faiz ve alacak miktarının hatalı olduğu yönünde olabilir. Adi senede dayalı takipte imza inkârı da açıkça ileri sürülebilir. Borçlu imzaya itirazı var ise bunu ayrıca belirtmelidir. Aksi durumda imzayı kabul etmiş sayılmaktadır.     

Borçlu İcra Takibine İtiraz Ederse Ne Yapılır?

Borçlu süresi içinde itiraz ettiğinde, genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi kural olarak durur. Bu aşamada alacaklının izleyeceği yol, elindeki belgenin niteliğine ve alacağın ispat durumuna göre değişir.

Alacaklının başvurabileceği yollar şunlardır:

İtirazın kaldırılması	Kanunda aranan nitelikte imzalı borç ikrarını içeren belge veya diğer uygun belgeler varsa, icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması talep edilebilir.
İtirazın iptali davası	Alacağın genel ispat kuralları çerçevesinde incelenmesi gerekiyorsa, görevli ve yetkili mahkemede itirazın iptali davası açılabilir. Bu dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Alacak davası	Somut olayın şartlarına göre doğrudan alacak davası açılması da değerlendirilebilir. Ancak takip dosyası, itirazın niteliği, zamanaşımı ve ispat imkânları birlikte incelenmelidir.

İtirazın iptali davasında görevli mahkeme, alacağın niteliğine göre belirlenir. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.5 uyarınca asliye ticaret mahkemesi; tüketici işleminden kaynaklanan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi; işçilik alacaklarında iş mahkemesi; kira ilişkisinden doğan birçok uyuşmazlıkta ise sulh hukuk mahkemesi görevli olabilir.

İcra takibini başlatmak için kural olarak zorunlu arabuluculuk şartı bulunmaz. Buna karşılık borçlunun itirazı üzerine dava açılması gündeme geldiğinde; ticari, tüketici, iş veya kira uyuşmazlığının niteliğine göre dava şartı arabuluculuk hükümleri değerlendirilmelidir.

İcra İnkar Tazminatı Nedir?

İİK m.67/2 uyarınca, borçlunun itirazı üzerine açılan itirazın iptali davasında itirazın haksız olduğunun tespiti halinde, şartları varsa borçlu aleyhine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilebilir. Ancak icra inkar tazminatı her itirazın doğal sonucu değildir. Tazminata hükmedilebilmesi için genel olarak:

• Usulüne uygun bir ilamsız icra takibinin bulunması,

• Borçlunun takibe itiraz etmiş olması,

• Alacaklının süresinde itirazın iptali davası açması,

• Alacağın belirli veya objektif ölçütlerle belirlenebilir nitelikte olması,

• Alacaklının tazminat talep etmesi,

• Borçlunun itirazının haksız bulunması gerekir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin E. 2022/4353, K. 2023/12559, T. 23.11.2023 tarihli kararında; gerçek zarar miktarının bilirkişi incelemesiyle belirlendiği, alacak miktarının başlangıçta likit ve hesaplanabilir olmadığı durumlarda icra inkar tazminatına hükmedilemeyeceği değerlendirilmiştir. Bu nedenle icra inkar tazminatı talebi, özellikle tutarı açık, belgelendirilebilir ve objektif biçimde hesaplanabilir alacaklarda daha güçlüdür.

İcra Takibinde Haciz Nasıl İstenir?

Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmezse veya itiraz kaldırılır ya da iptal edilirse takip kesinleşir. Kesinleşen takipte alacaklı, borçlunun malvarlığı üzerinde haciz talep edebilir.İİK m.78 uyarınca haciz isteme hakkı, kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu sürenin geçirilmesi halinde dosya işlemden kaldırılabilir. Haciz talep edilebilecek başlıca değerler şunlardır:

• Banka hesapları,

• Maaş ve ücret alacakları,

• Araçlar,

• Taşınmazlar,

• Ticari işletme malvarlığı,

• Üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar,

• Şirket hisseleri,

• Kiracının kira alacağı veya diğer düzenli gelirleri.

 Üçüncü kişilerde bulunan hak ve alacakların haczinde İİK m.89 kapsamında haciz ihbarnamesi gönderilmesi gündeme gelebilir. Bankalar, işverenler, kiracılar ve borçlunun alacaklı olduğu diğer üçüncü kişiler, bu kapsamda icra dosyasına muhatap olabilir.

Haczedilen Malın Satışı Nasıl Yapılır?

Haciz işlemi, alacağın tahsil edildiği anlamına gelmez. Haczedilen mal veya hakkın paraya çevrilmesi için satış aşamasının da zamanında yürütülmesi gerekir.İİK m.106 uyarınca haczedilen malın satışı, kural olarak hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir. Satış isteme süresinin kaçırılması halinde haciz kalkabilir. İİK m.110 da satış isteme süresine uyulmamasının haciz üzerindeki sonuçlarını düzenler.

İİK m.106 uyarınca haczedilen malın satışı, kural olarak hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur. Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında ise muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve bu işlemlere ilişkin giderlerin peşin yatırılması gerekir. Giderlerin yatırılmaması halinde satış talebi yapılmamış sayılır. Süresinde satış istenmemesi veya satış talebinin geri alınmasından sonra süresi içinde yenilenmemesi durumunda, İİK m.110 uyarınca haciz kalkar.

Taşınır, taşınmaz, araç, ticari mal ve diğer hacizli değerlerin satış süreci; kıymet takdiri, ilan, elektronik satış ve ihale işlemlerini içerebilir. Satış masrafları ile kıymet takdiri giderleri, dosyanın niteliğine göre değişir.Bu sebeple alacaklının yalnızca haciz talep etmesi yeterli değildir. Haczedilen malın ekonomik değeri, üzerinde başka haciz veya rehin bulunup bulunmadığı, satış giderleri ve satış süresi birlikte değerlendirilmelidir.

İcra Takibi Başlatmadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler

İcra takibinin hızlı ve etkili sonuç vermesi için takip öncesinde şu konular incelenmelidir:

Alacağın muaccel olup olmadığı	Vadesi henüz gelmemiş alacak için takip başlatılması, borçlunun haklı itirazına yol açabilir.
Zamanaşımı süresi	TBK m.146 uyarınca kanunda özel süre bulunmayan alacaklarda genel zamanaşımı süresi on yıldır. TBK m.147 uyarınca kira bedeli, ücret, dönemsel edimler ve bazı sözleşmesel alacaklar bakımından beş yıllık süre uygulanabilir. Fatura düzenlenmiş olması tek başına zamanaşımı süresini belirlemez; asıl hukuki ilişkinin niteliği incelenmelidir.
Zamanaşımını kesen işlemler	TBK m.154 uyarınca icra takibi başlatılması zamanaşımını kesen işlemlerden biridir. Ancak zamanaşımına uğramış alacakta takip başlatılması, borçlunun zamanaşımı itirazıyla karşılaşma riskini ortadan kaldırmaz.
Borçlu bilgileri	Borçlunun doğru adı, soyadı veya unvanı, T.C. kimlik numarası ya da vergi numarası, adresi ve varsa ticaret sicili bilgileri tespit edilmelidir.
Kısmi ödemeler	Borçlunun yaptığı kısmi tahsilatlar doğru mahsup edilmeli; takipte yalnızca kalan borç istenmelidir.
Faiz hesabı	Vade, ihtarname tebliğ tarihi, sözleşmede yer alan faiz hükmü ve ticari ilişkinin niteliği incelenmeden faiz talebi oluşturulmamalıdır.
Yetkili icra dairesi	Borçlunun yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri, sözleşmenin kurulduğu yer ve varsa yetki sözleşmesi kontrol edilmelidir.

İcra Takibi Masraflarını Kim Öder?

İcra takibi açılırken alacaklı tarafından başvuru harcı, tebligat, posta, dosya ve diğer başlangıç giderleri yatırılır. Haciz, kıymet takdiri, muhafaza, yakalama ve satış işlemleri de ek masraf doğurabilir.Takibin haklı çıkması ve tahsilat yapılması halinde, kural olarak takip giderleri borçluya yükletilir. Vekille yürütülen takiplerde vekalet ücreti de ilgili mevzuat ve tarife çerçevesinde gündeme gelebilir.

İcra takibi için tek ve değişmeyen bir masraf tutarı bulunmaz. Masraf; alacağın miktarına, takip türüne, tebligat sayısına, haciz işlemlerine, malın türüne ve satış sürecine göre değişir. Güncel giderlerin, takip açılmadan önce ilgili icra dairesi ve yürürlükteki resmî tarifeler üzerinden doğrulanması gerekir.

Avukatsız İcra Takibi Başlatılabilir mi?       

İcra takibi başlatmak için avukat tutmak zorunlu değildir. Alacaklı, gerekli bilgi ve belgeleri hazırlayarak icra dairesine bizzat başvurabilir veya UYAP Vatandaş Portalı imkanlarını kullanabilir.

Bununla birlikte takip türünün yanlış belirlenmesi, yetkisiz icra dairesine başvurulması, faiz hesabının hatalı yapılması, sürelere uyulmaması veya borçlunun itirazı üzerine yanlış hukuki yola başvurulması alacağın tahsilini zorlaştırabilir. Özellikle yüksek tutarlı, ticari, kambiyo senedine dayalı, çok borçlulu veya itiraz ihtimali yüksek alacaklarda hukuki destek alınması hak kaybı riskini azaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

●     İcra takibi başlatmak için avukat tutmak zorunlu mudur?

Hayır. Alacaklı, icra takibini bizzat başlatabilir. Ancak takip türü, yetki, faiz, zamanaşımı, itiraz ve haciz-satış süreleri bakımından hata yapılması hak kaybına yol açabileceğinden profesyonel hukuki destek alınması faydalı olabilir.

●     Her alacak için ilamsız icra takibi yapılabilir mi?

Her alacak için aynı takip yolu uygulanamaz. Para ve teminat alacaklarında ilamsız icra çoğu zaman mümkündür. Ancak çek ve bono gibi kambiyo senetlerinde özel takip yolu, mahkeme kararına dayanan alacaklarda ilamlı icra, rehinle güvence altına alınmış alacaklarda ise rehnin paraya çevrilmesi yolu değerlendirilmelidir.

●     İcra takibi hangi icra dairesinde başlatılır?

Genel kural, borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesidir. Sözleşmeden doğan alacaklarda ifa yeri veya sözleşmenin kurulduğu yer de somut olaya göre yetkili olabilir. Geçerli bir yetki sözleşmesi varsa bu düzenleme ayrıca incelenmelidir.

●     İcra ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?

Genel haciz yoluyla ilamsız icrada borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içindeicra dairesine itiraz edebilir.

●     Borçlu itiraz ederse haciz yapılabilir mi?

Borçlunun süresinde borca itiraz etmesi halinde ilamsız takip kural olarak durur ve doğrudan haciz aşamasına geçilemez. Alacaklının itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna başvurması gerekebilir.İlamlı takiplerde ise borca itiraz  takibi durdurmaz.

●     İcra takibine itiraz edilirse alacaklı ne yapmalıdır?

Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılmasını veya görevli mahkemede itirazın iptali davası açılmasını değerlendirmelidir. İtirazın iptali davası, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

●     İcra takibinde faiz istenebilir mi?

Evet. Ancak faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi açıkça belirtilmelidir. Vade tarihi, ihtarname tebliği, sözleşme hükmü ve ticari ilişkinin niteliği faiz hesabında belirleyicidir.

●     İcra takibi zamanaşımını keser mi?

TBK m.154 uyarınca icra takibi başlatılması zamanaşımını kesen işlemlerden biridir. Buna rağmen alacağın takipten önce zamanaşımına uğrayıp uğramadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

●     Haciz talebi için ne kadar süre vardır?

İİK m.78 uyarınca haciz isteme hakkı, kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

●     Haczedilen mal ne kadar sürede satışa çıkarılır?

İİK m.106 uyarınca haczedilen malın satışı, kural olarak hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir. Süresinde satış talep edilmezse haczin kalkması gündeme gelebilir.

●     Çek veya bono için icra takibi nasıl yapılır?

Vadesi gelmiş ve kanuni unsurları taşıyan çek veya bonoya dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir. Senedin aslının korunması, şekil şartlarının ve zamanaşımının incelenmesi gerekir.

●     UYAP üzerinden icra takibi başlatılabilir mi?

Elektronik işlem koşullarının sağlanması halinde UYAP üzerinden bazı icra işlemleri yürütülebilir. Ancak doğru takip türünün, yetkili icra dairesinin, alacak tutarının ve faiz hesabının belirlenmesi zorunluluğu devam eder.

●     İcra takibi masraflarını kim öder?

Başlangıç masrafları alacaklı tarafından yatırılır. Takibin haklı çıkması ve tahsilat yapılması halinde, kural olarak takip giderleri borçluya yükletilir.

●     İcra inkâr tazminatı nedir?

Borçlunun haksız itirazı üzerine açılan itirazın iptali davasında, kanuni şartların oluşması halinde borçlu aleyhine takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere hükmedilebilen tazminattır. Alacağın belirli veya objektif biçimde hesaplanabilir olması önem taşır.

●     Borçlunun malı yoksa icra takibi ne olur?

Borçlunun haczedilebilir malı, banka hesabı, maaşı veya üçüncü kişilerde alacağı bulunmaması halinde tahsilat hemen yapılamayabilir. Ancak takip dosyasının açık tutulması, borçlunun sonradan edinilecek malvarlığı ve gelirleri yönünden hukuki imkanların değerlendirilmesini sağlar.