Milli Savunma Üniversitesi (MSÜ) bünyesindeki Harp Okulları, Astsubay Meslek Yüksekokulları, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi (ASEM/JAMYO) veya Türk Silahlı Kuvvetleri’nin personel temin (PERTEM) sınavlarına hazırlanan binlerce aday; yazılı sınavlardan yüksek puanlar alarak ve zorlu fiziki yeterlilik parkurlarını başarıyla tamamlayarak sözlü mülakat aşamasına gelmektedir. Ancak aylarca süren bu yoğun emeğin ardından birçok aday, dakikalar süren sözlü mülakat aşamasında gerekçesiz veya baraj altı puanlarla elenme tehlikesiyle karşılaşmaktadır.
Uygulamada askeri mülakatlarda elenen adaylar bu sonucun kesin ve değiştirilemez olduğunu düşünebilmektedir. Oysa kamu idarelerinin personel ve öğrenci alımındaki işlemleri mutlak ve denetimsiz değildir. Anayasa’nın 125. maddesi gereğince idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Mülakat değerlendirmesinde hukuka aykırılık bulunması durumunda idare mahkemelerinde açılacak iptal davası ile adayın hakkını araması mümkündür.
Mülakat Komisyonunun Takdir Yetkisi Sınırsız mıdır?
İdarenin askeri öğrenci veya personel alımlarında adayın mesleğe uygunluğunu, temsil kabiliyetini ve genel durumunu değerlendirme konusunda belirli bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak bu yetki keyfi, sınırsız ve denetim dışı bir güç değildir.
İdari işlemler; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygun olmak zorundadır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2) 2. Mülakat komisyonunun aday hakkında verdiği başarısızlık kararının; önceden belirlenmiş somut kriterlere, mevzuata, kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun şekilde tesis edilmesi ve yargı mercilerince denetlenebilir olması şarttır.
Danıştay İçtihatlarına Göre Sözlü Mülakatta İptal Gerekçeleri
Danıştay’ın yerleşik kararları uyarınca, sözlü sınavların yargısal denetiminin yapılabilmesi için idarenin sağlaması gereken temel usul kuralları bulunmaktadır. Bu kuralların ihlali idare mahkemelerinde işlemin iptaline yol açmaktadır:
a) Sesli ve Görüntülü Kayıt (Kamera Kaydı) Eksikliği
Danıştay, sözlü mülakatların sonradan objektif olarak denetlenebilmesi için sesli ve görüntülü kayıt altına alınmasını temel bir güvence kabul etmektedir. Mülakat ortamında kamera kaydı tutulmaması, adaya ne sorulduğunun ve adayın nasıl cevap verdiğinin sonradan ispatlanmasını imkânsız kılacağından, işlemin denetlenebilirlik şartını sakatlar ve önemli bir iptal sebebi oluşturur.
b) Önceden Belirlenmiş Objektif Ölçütlerin Bulunmaması
Adayın hangi kriterlere göre değerlendirileceği sınav talimatlarında ve değerlendirme formlarında açıkça yer almalıdır. Bilgi düzeyi, kavrama ve ifade yeteneği, özgüven gibi başlıkların puan ağırlıkları önceden belli olmalı ve her bir başlık ayrı ayrı puanlanmalıdır.
c) Gerekçesiz ve Soyut Puanlama
Komisyon üyelerinin adaya baraj altı puan verirken bu puanı hangi somut eksikliğe veya cevaba dayandırdıklarını tutanağa bağlamaları gerekir. Herhangi bir somut gerekçe sunulmadan yalnızca düşük puan verilmesi işlemi hukuken sakatlar.
d) Soru ve Yanıtların Tutanağa Bağlanmaması
Mülakatta adaya hangi kartın/sorunun çektirildiği, yöneltilen soruların ve adayın verdiği yanıtların zapta geçirilmemesi, idarenin yaptığı değerlendirmenin objektif dayanağını ortadan kaldırır.
e) Önceki Aşama Başarısı ile Açıklanamayan Çelişki
Yazılı sınavda, fiziki parkurda ve genel aşamalarda çok yüksek derece elde etmiş bir adayın, sözlü mülakatta hiçbir somut gerekçe gösterilmeden elenmesi, idarenin takdir yetkisini objektif kullanmadığına dair güçlü bir karine kabul edilmektedir.
Askeri Mülakat Elenmesine Karşı Hangi Dava Açılır?
Mülakat sonucunda elenen adayın başvuracağı hukuki yol, İdare Mahkemesinde açılacak Yürütmeyi Durdurma Talepli İptal Davasıdır (2577 sayılı İYUK m. 2) 2.
- İptal Davası: Hukuka aykırı mülakat sonucunun geçmişe etkili şekilde ortadan kaldırılmasını sağlar (2577 sayılı İYUK m. 2) 2.
- Yürütmenin Durdurulması (YD): İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, dava sonuçlanana kadar işlemin icrasını durduran geçici bir hukuki korumadır (2577 sayılı İYUK m. 27). Askeri okullarda eğitim döneminin kaçırılmaması ve yaş sınırının aşılmaması adına YD talebi hayati önem taşır
Dava Açma Süresi ve Görevli-Yetkili Mahkeme
Askeri okul mülakat elenmelerine ilişkin davalarda süreler hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde haklı olunsa dahi dava reddedilir.
| Hukuki Unsur | Yasal Kural ve Uygulama |
| Dava Açma Süresi | İdari işlemin tebliğini veya resmi ilanla öğrenilmesini izleyen günden itibaren 60 gündür (2577 sayılı İYUK m. 7) 1. |
| Sürenin Başlangıcı | Mülakat sonuçlarının aday işlemleri sisteminden (PERTEM, MSB, JSGA vb.) ilan edildiği veya yazılı tebligatın yapıldığı tarihi izleyen gündür (2577 sayılı İYUK m. 7) 1. |
| Görevli Yargı Yeri | İdare Mahkemeleridir (2577 sayılı İYUK m. 2) 2. |
| Yetkili Mahkeme | Kural olarak işlemi tesis eden idarenin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı vb.) bulunduğu yer olan Ankara İdare Mahkemeleridir. |
Dava Kazanıldığında Aday Ne Zaman ve Nasıl Geri Döner?
İdare mahkemesi tarafından yürütmenin durdurulması veya iptal kararı verildiğinde, idare 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca bu kararın gereğini en geç 30 gün içinde gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır.
İdarenin uygulayacağı işlem, mahkeme kararının gerekçesine göre şekillenir:
- Mahkeme sınav usulündeki eksiklik (kamera kaydı olmaması, soru tutanağı tutulmaması vb.) nedeniyle iptal vermişse, idare adayı tüm kurallara ve kamera kaydına riayet ederek yeniden sözlü mülakata çağırır.
- Mülakat puanının hukuka aykırılığı tespit edilip adayın doğrudan bir sonraki aşamaya geçmesi gerektiği hükme bağlanmışsa, aday doğrudan sağlık muayenesi veya intibak eğitimi aşamasına dahil edilir.
Askeri Okullar Mülakat İptal Davası Sıkça Sorulan Sorular
· Mülakat sonucuma itiraz dilekçesi vermem zorunlu mu?
İdari başvuru (itiraz) ihtiyari bir yoldur; doğrudan 60 günlük genel dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (2577 sayılı İYUK m. 7) 1. İdareye yapılacak yazılı itirazlar süreleri durdurabilmekle birlikte, hak kaybına uğramamak adına süre takibinin dikkatli yapılması gerekir.
· Mahkeme adayın yerine geçip yeni bir mülakat notu verir mi?
Hayır. İdari yargı yetkisi, işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup yerindelik denetimi yapılamaz (2577 sayılı İYUK m. 2/2) 2. Mahkeme puan takdir etmez; komisyonun hukuka uygun davranıp davranmadığını, objektif kriterleri ve denetlenebilirlik unsurlarını denetler.
· Sözlü mülakatta kamera kaydı yoksa dava kazanılır mı?
Danıştay içtihatları doğrultusunda, sözlü sınavların görüntülü ve sesli kayıt altına alınmaması işlemin denetlenmesini imkânsız kıldığı için çok güçlü bir iptal gerekçesidir. Dava dilekçesinde mülakat kayıtlarının ve değerlendirme formlarının idareden celbi talep edilir.
· Dava açmak sonraki askeri sınavlara girmeme engel olur mu?
Hayır. Anayasal hak arama özgürlüğü kapsamında dava açmak hiçbir adayın aleyhine kullanılamaz; sonraki dönem sınavlarına başvuru hakkını engellemez.
· Mülakat elenme davası ortalama ne kadar sürer?
İdare mahkemelerinde yürütmeyi durdurma talepleri idarenin ilk savunması alındıktan sonra genellikle 1 ila 3 ay içinde karara bağlanır. Davanın esastan karara çıkması ise mahkemenin iş yüküne göre ortalama 6 ila 12 ay sürebilmektedir.
